Voorlezen
Lekker rustig zitten, naast mama, of op schoot bij papa of iemand anders die je goed kent, en gezellig voorgelezen worden uit een prentenboek. Dat vinden praktisch alle kinderen heerlijk. Ze mogen op de platen in het boek aanwijzen wat er gebeurt. Ze horen het ritme van de zinnen die u leest en luisteren naar een verhaal.
Het herkennen van al die dingen vinden kinderen heel belangrijk. Kijk niet vreemd op als ze hetzelfde verhaal of boekje elke keer weer willen horen en verontwaardigd zijn als je een stukje probeert over te slaan of een ander woord inlast. Ongemerkt leren ze zo veel nieuwe woorden en nieuwe situaties. Ze maken kennis met dingen waarover ze verder kunnen fantaseren. Voorlezen is daarom niet alleen gezellig, vertrouwelijk en rustgevend, maar ook belangrijk voor de ontwikkeling van een kind.
Later op school leert je kind lezen en schrijven. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die al vroeg met boekjes te maken hebben gekregen, dat beter doen.
Liedjes zingen is net zoiets. Het is leuk om dat samen met je kind te doen. Je merkt dat hij melodietjes steeds beter kan meezingen. Als je even stopt, vult het kind de regel aan. De verschillende ritmes van liedjes zijn goed voor zijn spraakontwikkeling. Het is goed voor de ontwikkeling van het leren luisteren naar klanken om samen versjes en rijmpjes te zeggen. Dit heeft het kind later nodig om kleine klankverschillen (beer/peer) van elkaar te onderscheiden.
Lezen in drie stappen
De ontwikkeling van het leesgedrag van het kind gaat in drie stappen:
Lezen met je dreumes
Voor een kleine dreumes is een boek niets anders dan een voorwerp. Hij onderzoekt het vooral; van lezen is nog geen sprake. Toch kun je niet vroeg genoeg beginnen met het aanbieden van boekjes. Samen met hem kun je beginnen met dingen aanwijzen en benoemen. Hij leert zo dat alles om hem heen een naam heeft. Daarnaast is voorlezen een heel geborgen en veilig moment dat de band tussen jou en je kind versterkt.
Je leest boekjes van bijvoorbeeld textiel of karton, met grote, duidelijke en herkenbare plaatjes. Het kind zal zich het meest aangetrokken voelen tot simpele afbeeldingen met felle kleuren. Aan de hand daarvan kunnen jullie samen geluiden oefenen of lekker zitten babbelen. Ook figuren aanwijzen en benoemen kun je al met hem proberen, om zo zijn taalontwikkeling te stimuleren. Sommige boekjes zijn erop gericht om meer zintuigen in te schakelen. Ze maken geluid of je kunt materialen of vormen voelen. Er zijn zelfs ‘geurboekjes’.
Het geeft niets als je kind het boek ondersteboven houdt of aan de achterkant begint te ‘lezen’. Het is allemaal goed.
Lezen met je peuter
Een peuter begint al echt een eigen smaak te krijgen. Hij zoekt zelf de boeken uit die hij wil lezen en heeft een duidelijke voorkeur. Je kind begrijpt nu waar een boek voor dient. Hij weet dat je in een boek plaatjes moet kijken of lezen. Hij is al veel meer in staat om verbanden te leggen en kleuren en aantallen te herkennen. Voor een peuter is het lezen en plaatjes kijken een heel belangrijk onderdeel van zijn taalontwikkeling. Het is daarom aan te raden regelmatig tijd te besteden aan het lezen van een boek en ook te praten over wat jullie hebben gelezen.
In deze fase van de ontwikkeling zijn grote boeken met veel plaatjes heel geschikt. De zogenaamde doe-boeken, met opdrachtjes om te tellen of om kleuren aan te wijzen, doen het prima bij kinderen in deze leeftijd. Zo ook prentenboeken met korte verhalen en kleurige illustraties, die telkens weer moeten worden gelezen. Ze stimuleren de fantasie en zorgen voor een gezellig momentje samen. Naar gelang je kind het begrijpt, kun je zelf teksten vereenvoudigen of moeilijker maken. Het is niet nodig dat je precies leest wat er staat (al heb je kans dat je kind je corrigeert als je een woord vervangt door een ander woord…).
Sommige boekjes sluiten aan op wat je peuter beleeft. Op het potje plassen, dromen, naar de dokter. Op die manier verwerkt je kind gebeurtenissen en kan hij er met jou over praten.
Lezen met je kleuter
Als je kind de kleuterleeftijd heeft bereikt, zal hij zijn aandacht een tijd lang op één ding kunnen richten. Dat betekent dat je echte voorleesverhalen met hem kunt gaan lezen. Hij krijgt interesse voor fantasie en humor. Lezen wordt een goede manier om de grote wereld om hem heen te ontdekken. Nieuwe ideeën en emoties passeren de revue en je kind zal gretig met ze kennismaken. Lezen is voor hem nu een belangrijk rustmoment geworden, bijvoorbeeld voor hij naar bed gaat. Televisie uit, speelgoed weg en lekker zitten.
Je kind kan nu dus naar echte verhalen luisteren en daar samen met jou over praten. Maar ook plaatjes blijven belangrijk. Zoek daarom boeken met een combinatie van die twee. Prentenboeken doen het nog steeds goed, maar ook voorleesboeken met minder illustraties en meer tekst kan hij nu aan. Bij het voorlezen kan het goed zijn om moeilijke woorden te omzeilen en saaie passages over te slaan. Een kleuter hoeft niet alles te begrijpen, maar het moet wel interessant en het liefst lachwekkend zijn. Zo leert hij dat lezen leuk is en wordt hij gemotiveerd het zelf te leren.
Herhaling
Misschien is het je al eerder opgevallen: van je kind mag alles altijd hetzelfde blijven. Eén van de dingen waarin zich dat uit, is voorlezen. Steeds wil hij hetzelfde boekje lezen, soms tot vervelens toe. Maar hij vindt het prachtig! Waarom is dat eigenlijk?
- Ritme is rustgevend
- Leren door herhaling
- Leren vooruit te kijken
Ritme is rustgevend
Van onregelmatigheid wordt je kind onrustig. Daarom wil hij iedere avond hetzelfde boekje lezen. De regelmaat die daarvan uitgaat, biedt hem een veilige structuur. Wat hij ziet is bekend en bekende dingen zijn fijn. Het is zelfs zo dat kleine kinderen van ritme in letterlijke zin rustig worden. Boekjes met rijmpjes behoren dan ook tot zijn favorieten. Bovendien bieden rijmpjes een zekere mate van voorspelbaarheid. Je kind kan dan het woord zelf invullen.
Leren door herhaling
Herhaling is één van de beste manieren om dingen te leren. Door tijdens het voorlezen keer op keer dezelfde woorden, plaatjes, kleuren en getallen tegen te komen, leert een kind ze te herkennen en te benoemen. Als je een boekje vaak genoeg met hem leest, zal hij het uiteindelijk bijna uit zijn hoofd kennen. Als je de woorden dan eens verandert, roept hij: “Neehee, dat staat er niet!”
Leren vooruit te kijken
Het lezen van boekjes is voor een kind een goede manier om te leren anticiperen, oftewel: vooruitkijken. Hoe meer hij bekend raakt met een boekje, hoe beter hij de voortgang en afloop van het verhaal zal kunnen voorspellen. Dat lijkt misschien erg vervelend, maar voor een peuter is het dé manier om te leren dat dingen voorspelbaar kunnen zijn. En het is nog leuk ook!
Tips
Om het voorlezen voor je kind nog leuker te maken, en om het voor jezelf leuk te houden, zijn hier een paar tips:
- Laat je kind meedoen
- Iedere keer anders
- Voor kleuters
Laat je peuter meedoen
Voorlezen hoeft geen eenrichtingsverkeer te zijn. De spanningsboog van het kind is niet zo groot en een half uur luisteren naar een verhaal, zit er nog niet in. Maar een half uur samen een boekje lezen wel. Laat je kind bijvoorbeeld woorden aanvullen of kleuren aanwijzen. Als hij een boekje al kent, kun je hem vragen het vervolg te voorspellen, of zelf een verhaaltje te maken bij de plaatjes. Praat over wat jullie samen zien.
Iedere keer anders
Om het voor jezelf leuk te houden, kun je proberen een boekje iedere keer een beetje anders voor te lezen. Wees creatief en probeer alle verschillende stemmetjes uit die je in huis hebt. Je hoeft je niet eens precies aan de woorden te houden die in het boekje staan. Je kunt best een beetje je eigen weg zoeken. Zo wordt het voorlezen van wéér hetzelfde boekje iedere keer een nieuwe uitdaging.
Voor kleuters
Kleuters kun je wat meer uitdagen om na te denken en te vertellen bij een boekje. Stel eens een vraag: “Wat denk je: zal het eendje zijn mama weer vinden?”, “Dat heb jij ook wel eens gedaan, weet je nog? Wat gebeurde er toen ook al weer?”, “Wat zal er nu gaan gebeuren...?” “Weet jij nog waar het boekje over gaat?” of “Wie vind jij het grappigst; de prinses of de koning? Waarom vind je de koning zo grappig? Ken je iemand die ook grappig is?” “Wat zou jij gedaan hebben als jij die koning was?” Vaak ontstaan er zo leuke en gezellige gesprekjes! Laat af en toe een spannende stilte vallen zodat je kind even de tijd heeft om na te denken of alles te laten bezinken.